Olumsuz tenkitler neden övgüden daha çok tesir bırakır?

Getty Images

Birçoğumuz, her gün hayatlarımızda hakaretlerle, alaycı yorumlarla ve olumsuz tenkitlerle karşılaşırız. Lakin yapımız bu tenkit dalgalarıyla başa çıkmaya pek müsait değil.

Çocukken sıklıkla sopaların ve taşların kemikleri kırabileceğini fakat sözlerin bizi incitemeyeceği söylendi. Fakat yetişkinler, deneyimleri sayesinde bu kelamın doğruluktan çok uzak olduğunu, fizikî yaralanmaların haftalar içinde güzelleşebileceğini, fakat olumsuz yorumların bizde ömür uzunluğu sürece yaralara yol açabileceğini bilir.

Okulda bir öğretmenin sessizce yönelttiği bir düşük tonlu bir tenkit de olabilir, arkadaş yahut sevgilinizle tartışırken yöneltilen zalimce bir kelam de… “Olumsuz düşünme yanlılığı” isimli durum nedeniyle tenkitleri müspet yorumlara kıyasla daha uzun mühlet hatırlarız.

Aslında birçok karmaşık tesir bu yanlılıkla açıklanabilir. Kısaca negatif hislerin bizleri müspet hislere nazaran daha çok etkilemesi. Queensland Üniversitesi’nde Roy Baumeister, böylelikle tehditlere özel bir ilgi gösterip, tehlikeleri abarttığımızı söylüyor.

Dünyanın daha olumsuz taraflarına odaklanmak, kulağa depresyona yol açan bir özellik üzere gelebilir. Fakat bu his insanoğluna doğal felaketlerden, salgınlara ve savaşlara birçok olumsuzla başa çıkmasında yardımcı oldu.

SAVUNMA MEKANİZMASI

İnsan beyni, bedenimizi koruyup, bizi hayatta tutmak üzere evrimleşti ve yeni tehlikelerle başa çıkabilmek için üç ihtar sistemimiz var. Dövüşme ya da kaçma reaksiyonumuzu belirleyen antik bazal ganglionlar var. Tehditlere karşı hislerimizi tetikleyen ve tehlikeleri anlamamızı sağlayan limbik sistem ve bir de daha çağdaş, tehditler karşısında mantıklı düşünmemizi sağlayan pre-frontal korteks.

Baumeister “Bu olumsuz düşünme yanlılığına sahip atalarımızın hayatta kalma bahtı daha çoktu” diyor. İnsanoğlu tehditleri tespit konusunda doğuştan kabiliyetlidir. Yalnızca sekiz aylık bir bebek, bir yılanın fotoğrafına, dostça görünen bir köpeğin fotoğrafından daha çabuk dönüp, bakacaktır. Beş yaşındayken de kızgın ya da dehşet dolu bir yüzü, gülen bir yüze kıyasla öncelemeyi öğreniyoruz” diyor.

Getty Images

Baumeister problemlere odaklanmanın âlâ bir strateji olacağı görüşünde. “Önce negatiflerden kutulun ve meseleleri çözün. Kanamayı durdurun. Berbata odaklanmak çok hallerde bizi inançta tutabilir lakin olumsuz düşünme yanlılığı günlük ömrümüzde bize faydasız olabilir” diyor.

Baumeister negatifin hayatımıza orantısız tesiriyle başa çıkmayı öğrenene kadar, dünyaya bakışımızın bozulacağına inanıyor.

POTANSİYEL TEHLİKELER

Örneğin, bir gazetenin sayfalarına bakıldığında hayat olumsuz görünebilir. Gazeteciler sıklıkla gazete satmak ve okuyucu artırmak için makus haberlerin peşinde koşmakla suçlanır. Bu kısmen yanlışsız olabilir, lakin araştırmacılar okuyucuların doğal olarak makûs haberlere çekildiğini gösteriyor. Çok düşük ihtimal olsa da potansiyel tehlikelerle ilgili dedikodular, faydalı olabilecek dedikodulara kıyasla beşerler ortasında daha süratli yayılıyor.

Haberlerde okuduklarımız ve izlediklerimiz endişelerimizi büyütebilir. Örneğin ABD’de son 20 yılda terör örgütleri tarafından öldürülenlerin sayısı, tıpkı devirde küvetlerinde düşüp ölen Amerikalılar’dan daha az olsa da terör hücumlarına yönelik kaygımız daha büyük.

Varsayımsal fakat müthiş bir durum bizi dehşete düşürebiliyor. Tek bir küçük, makûs tecrübe bile tüm günümüzü olumsuz etkileyebiliyor. Washington Üniversitesi’nden Psikoloji Profesörü Randy Larsen, berbat olayları düşünmeye düzgün olaylara kıyasla çok vakit harcadığımızı, bunun da utandığımız anların ya da olumsuz tenkitlerin neden yıllarca peşimizi bırakmadığını açıkladığı görüşünde.

Baumeister “Bir sevgiliden, aile mensubundan ya da arkadaşından gelen olumsuz yorumlara üzülmemek kolay değil. Sevdiğimiz ve güvendiğimiz insanların olumsuz yorumları, yabancılara kıyasla daha üzücü olabilir. Bu kısmen, ailemizin ve dostlarımızın bize nasıl davranacağı konusunda beklentilerimiz olmasından” diyor.

Bazı durumlarda, sevdiğimiz insanların olumsuz yorumları, uzun süren ruhsal yaralara ve buna duyulan reaksiyon ilgilerin çökmesine neden olabiliyor.

Getty Images

SOSYAL MEDYADA ELEŞTİRİLER

Eleştiri büyük ölçülerde geldiğinde de tesiri büyük oluyor ve bu durum toplumsal medyayı bir olumsuzluk yankı odasına dönüştürüyor. 2019’un en çok satan albümünü yapmasına rağmen Billie Eilish, BBC’ye, hakkındaki yorumlara bakmaktan kaçındığını söylemişti.

Baumeister, toplumsal medyadaki aksiliklerle başa çıkma kabiliyetimiz olmadığı ikazında bulunuyor. Beynimizin yüzbinlerce yabancıdan değil, yakınımızdaki kapalı, avcı-toplayıcı topluluğun ikazını dikkate almak üzere evrimleştiğine dikkat çekiyor.

Birçok çalışma, insanların yaşlandıkça olayların daha uygun yanlarına bakmaya eğilimli olduğunu gösteriyor. Uzmanlar bunu da “olumlu düşünmeye yanlılık” olarak tanımlıyor ve orta yaştan itibaren negatiften çok müspet şeyleri hatırlamaya başladığımızı söylüyorlar. Baumeister bunu da gençliğimizde aldığımız tenkitlerden ders çıkarmamız gerekmesiyle, yaş ilerledikçe de bu gereksinimin azalmasıyla açıklıyor.

Bir öbür kullanışlı stratejinin de yorumların, yapılan bireyden çok yapan şahısla ilgili olduğunu düşünmemiz olduğu belirtiliyor.

Related Posts

Sinan Akçıl: En seksi Hülya Avşar

Aşktan yana bir türlü yüzü gülmeyen ünlü isimlerden Sinan Akçıl, bir tertipte konser verdi. Sahne öncesi soruları yanıtlayan müzikçi, Türkiye …

Kırıkkale’de zihinsel engelli çocuk için ‘asker eğlencesi’ düzenlendi

Kırıkkale’de Üzeyir ve Fatma Gürler çiftinin 20 yaşındaki zihinsel engelli oğulları Emirhan Gürler’in, askere gitme hayalinin olduğunu öğrenildi …

Mersin haberi… Doğu Akdeniz’deki sondaj çalışmalarında Kıbrıs’ta şehit edilen 3 kardeşin anısı yaşatılacak

Sağlık Bakanlığı Toplum Bilimleri Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mustafa Necmi İlhan, Kıbrıs’ta 59 yıl önce Rum çetelerce katledilen üç kardeşinin …

Eren Bülbül ve başçavuş Ferhat Gedik şehadetlerinin 5. yılında anılıyor

Trabzon’un Maçka ilçesi kırsalında 11 Ağustos 2017’de bölücü terör örgütü mensuplarınca şehit edilen 15 yaşındaki Eren Bülbül ve Jandarma …

Hem coştu hem coşturdu

Koray Avcı, Jolly Joker Harbiye Yaz Konserleri kapsamında sahneye çıktı. “Yaşayan ozan” diyerek, Nurettin Rençber’i ve Elif Buse Doğan’ı …

En şık ve gösterişli mayo modelleri neler? 2022 En güzel mayo ve bikini modelleri ve fiyatları

Yaz mevsimine adım attığımız şu günlerde 2022 mayo modasında birbirinden şık ve renkli mayo modelleri bulunuyor. Bu sezon hangi renk mayo ve …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.